Büyük Britanya ve Şimalî İrlanda Birleşik Krallığının Başvekili, Yunanistan Krallığının ve Türkiye Cumhuriyetinin Başvekili,

Kıbrıstaki Rum Cemaati temsilcisi ile Kıbrıs’taki Türk Cemaati temsilcisinin, işbu muhtıraya ekli vesikaları, Kıbrıs meselesinin nihaî hal tarzı hakkında üzerinde mutabık kalınan temel olarak kabul ettiklerine mütedair beyanatlarını kaydederek,

Kendi Hükûmetleri namına işbu muhtıyraya ekli ve aşağıda listesi bulunan vesikaları, Kıbrıs meselesinin nihaî hal tarzı hakkında üzerinde mutabık kalınan temel olarak kabul ederler.

Londra 19 Şubat 1959

Büyük Britanya ve Yunanistan Krallığı Türkiye Cumhuriyeti

Şimalî İrlanda Birleşik Hükûmeti namına Hükümeti namına

Krallığı Hükûmeti namına K. Karamanlis A. Menderes

1. Kıbrıs Devleti Başkanlık rejimine müstenit bir Cumhuriyettir. Cumhurreisi Rum ve Reis Muavini Türk olup Ada Rum ve Türk cemaatleri tarafından ayrı ayrı umumî rey ile seçilirler.

2. Kıbrıs Cumhuriyetinin resmî dilleri Rumca ve Türkçedir. Teşrili ve idarî muamele ve vesikalar iki resmi dilde yazılır ve neşredilirler.

3. Kıbrıs Cumhuriyetinin, Cumhurresisi ve Muavini tarafından müştereken seçilecek tarafsız renk ve şekilde bayrağı olacaktır.

Resmî makamlar ve cemaatler tatil günlerinde Kıbrıs bayrağı ile birlikte Türk ve Yunan bayraklarını çekmek selâhiyetini haiz olacaklardır.

Türk ve Rum cemaatleri Türk ve Yunan millî bayramlarını tes’it etme hakkına malik olacaklardır.

4. Cumhurreisi ve Muavini beş senelik bir müddet için seçileceklerdir.

Cumhurresisi ve Muavini vazifeleri başında olmadıkları, vazifelerinin ifasına mani zuhur ettiğinde veya inhilâl vukuunda kendilerine Temsilciler Meclisinin ayni cemaate mensup Reis ve Reis Muavini vekâlet edecektir.

Cumhurreisliği ve Muavinliği inhilâl edince yeni Cumhurresisi ve Muavininin seçimi azami 45 gün zarfında yapılacaktır.

Cumhurreisi ve Muavini Teşkilâtı Esasiye Kanununa sadık kalacaklarına ve riayet edeceklerine yemin etmeleri üzerine Temsilciler Meclisi tarafından vazifeye başlattırılacaklardır. Temsilciler Meclisi bu maksatla teşkilinden 24 saat içinde ictima edecektir.

5. İcra selâhiyeti Cumhurreisi ve Muavini tarafından istimal edilecektir. Bu maksatla yedi Rum ve üç Türk Vekilden müteşekkil bir Vekiller Heyeti olacaktır. Cumhurreisi ve Muavini kendi cemaatlerine mensup Vekilleri inha ve müştereken imza edecekleri bir kararname ile tayin edeceklerdir.

Vekiller Temsilciler Meclisi dışından tayin olunabilirler.

Vekiller Heyeti kararları mutlak ekseriyetle alınacaktır.

Bu şekilde alınan kararlar Cumhurreisi ve Muavini tarafından Resmî Gazetede neşredilmek suretiyle derhal ilân edilecektir.

Bununla beraber, Cumhurreisi ve Muavini Temsilciler Meclisinin kabul ettiği kanun ve kararlara karşı malik oldukları kat’i veto ve iade haklarına ayni şartlar ile Vekiller Heyeti kararlarına karşı da malik olacaklardır.

6. Teşriî selâhiyet, Rum cemaati için %70, Türk cemaati için %30 olmak üzere, istatistik malûmatından müstakil olarak tespit edilmiş bir nisbette her cemaat tarafından ayrı olarak umumî reyle beş senelik bir müddet için seçilmiş bir Temsilciler Meclisi tarafından istimal edilecektir. (Temsilciler Meclisinin âza sayısı cemaatler tarafından müştereken tesbit olunacaktır.)

Temsilciler Meclisi, Cemaat Meclislerinin selâhiyetlerine sarahaten mahfuz tutulmuşların dışında kalan diğer bütün işler hakkında selâhiyetli olacaktır. Selâhiyet ihtilâfı çıktığında, bu ihtilâfı Cumhurreisi ve Muavini tarafından müştereken tayin edilecek bir Rum, bir Türk ve bir tarafsız Hâkimden müteşekkil Yüksek Anayasa Mahkemesi hal edecektir, Mahkemeye tarafsız Hâkim riyaset edecektir.

7. Temsilciler Meclisinin kanun ve kararları ictimada hazır bulunan âzaların basit ekseriyeti ile kabul edilecektir. Kanun ve kararlar, aşağıda 9 uncu noktada derpiş olunduğu gibi yeniden tetkik için Cumhurreisi veya Muavini tarafından iade olunmadıkları takdirde 15 gün içinde neşr edileceklerdir.

Teşkilâtı Esasiye Kanunu, esas maddeleri müstesna, Temsilciler Meclisinin Rum ve Türk âzalarının ayrı ayrı üçte iki ekseriyeti ile tadil olunabilecektir.

Seçim kanununun tadilâtı ve Belediyeler kanununun ve vergi veya resim ihdas eden her kanunun kabulü Temsilciler Meclisinin reye iştirâk eden Rum ve Türk âzalarının ayrı ayrı hesap edilecek basit bir ekseriyeti ile olabilecektir.

Cumhurreisi ve Muavini bütçe kanunu hakkında, bunu tefrik edici telâkki ettikleri takdirde Temsilciler Meclisine iade etmek haklarını kullanabilirler. Temsilciler Meclisi kararında israr ederse Cumhurreisi ve Muavini Yüksek Anayasa Mahkemesine müracaat hakkını haiz olacaklardır.

8. Cumhurreisi ve Muavini Kıbrıs Cumhuriyetinin Yunanistan ve Türkiye’nin her ikisinin taraf oldukları milletlerarası teşkilâtlara ve ittifak anlaşmalarına iştirâki müstesna, haricî işlere dair ve ek 1 de tayin edildiği şekilde Savunma ve Emniyete dair bütün kanun ve kararlar hakkında münferiden veya müştereken kat’i veto hakkını haiz olacaklardır.

9. Cumhurreisi ve Muavini bütün kanun ve kararlar hakkında yeniden tetkik için azamî 15 gün içinde Temsilciler Meclisine göndermek üzere münferiden ve müştereken iade hakkına malik olacaklardır.

Temsilciler Meclisi bu suretle iade edilen mevzu hakkında 15 günlük bir müddet zarfında karar verecektir. Temsilciler Meclisi kararında israr ederse, Cumhurreisi ve Muavini bahis mevzuu kanun veya kararı, kanun ve kararların ilân edilmesi için tayin edilmiş müddetler içinde ilân edeceklerdir.

Cumhurreisi veya Muavininin cemaatlerden birisi hakkında tefrik edici mahiyette gördüğü kanun ve kararlar Yüksek Anayasa Mahkemesine verilecektir. Mahkeme bu kanun veya kararları nakz, tasdik veya tamamen veya kısmen yeniden tetkikleri için Temsilciler Meclisine iade edebilir. Bu kanun ve kararlar, Yüksek Anayasa Mahkemesi veya iade halinde Temsilciler Meclisi tarafından bir karar verilinceye kadar tatbik kabiliyetini haiz olmayacaklardır.

10. Her cemaatin kendisi tarafından tespit edilecek sayıda temsilciden mürekkep cemaat meclisi olacaktır.

Cemaat Meclisleri cemaat ihtiyaçlarını ve murakabeleri kendilerine ait müessese ve cemiyetlerin ihtiyaçlarını karşılamak için kendi cemaat fertlerini vergi ve tekâlife tâbi kılma hakkını haiz olacaklardır.

Cemaat meclisleri bütün dinî, eğitim, kültürel ve öğretim ile ahvali şahsiyeye müteallik olan bütün hususlarda selâhiyetli olacaklardır. Cemaat Meclisleri cemaatlerden birinin refahını arttırmak gayesiyle kurulan tesis, hayır ve spor işleri ve cemiyetleri, istihsal ve istihlâk kooperatifleri veya kredi müesseseleri gibi münhasıran cemaate ait mahiyette menfaat ve müesseselere mütedair işler hakkında da selâhiyetli olacaklardır. (Tabiî ki, işbu fıkranın ihtiva ettiği hükümler halk arzu ettiği takdirde muhtelit ve müşterek müesseselerin kurulmasına mani olacak şekilde tefsir edilemiyeceklerdir.)

Cumhuriyeti Kanunları ile idare olunacak bu istihsal ve istihlâk kooperatifleri veya kredi müesseseleri murakabeleri bakımından cemaat meclislerinin selâhiyetlerine tâbi olacaklardır. Cemaat Meclisleri, sadece bir cemaat tarafından teşkil olunan belediyelerin takip edilen gayelerin tahakkukunu temine de selâhiyetli olacaklardır. Cumhuriyet kanunlarına tâbi olacak bu belediyeler faaliyetleri bakımından cemaat meclisleri tarafından murakabe edileceklerdir.

Merkezi İdare meri mevzuat mucibince yukarıdaki iki fıkrada zikredilen müessese, tesis veya belediyeleri murakabe etmek istediği takdirde bu murakebe bahis konusu müessese, tesis veya belediyenin cemaatine mensup memurlar tarafından yapılacaktır.

11. İdare %70 Rum ve %30 Tük nisbetinden müteşekkil olacaktır.

Tabiî ki, bu adedî tevzi idarenin bütün kademelerinin derecelerinde mümkün olduğu nisbette tatbik edilecektir.

İki cemaatten birinin yüzde yüz nisbetine yaklaşan bir ekseriyetinin bulunduğu bölge veya mahallerde merkezi idareye tâbi mahallî idarelerin organları münhasıran bu cemaate mensup memurlardan müteşekkil olacaktır.

12. Cumhuriyet Müddeiumumiyesinin, Umunî Müfettişin, Baş Muhasibin ve Emisyon Bankası Umun Müdürünün Muavinleri Şeflerinin mensup olduğu cemaatten olmıyacaklardır. Bu memuriyetlere tayinler Cumhurreisi ve Muavini tarafından müştereken yapılacaktır.

13. Silâhlı kuvvetlerin, jandarma ve polis kuvvetlerinin kumandan ve muavinleri Cumhurreisi ve Muavini tarafından müştereken tayin olunacaklardır. Kumandanlardan birisi Türk olacaktır ve kumandan ve muavinleri ayni cemaate mensup olmıyacaklardır.

14. Mecburî askerlik hizmeti ancak Cumhurreisi ve Muavininin mutabakatı ile ihdas edilebilir.

Kıbrıs’ın %60 ı Rum, %40 ı Türkten müteşekkil iki bin kişilik bir ordusu olacaktır.

Emniyet (jandarma ve polis) kuvvetlerinin, Cumhur Reisi ve Muavininin müşterek mutabakatı ile eksiltilip arttırılabilecek iki bin kişilik bir birliği olacaktır. Emniyet kuvvetleri %70 Rum ve %30 Türkten müteşekkil olacaktır. Bununla beraber, yardımcı polis müstesna, halen polis kuvvetlerinde müstahdem Türkleri işlerinden çıkarmamak maksadiyle bu nisbet Türkler için ilk devrede azamî %40’a yükseltilebilecektir. (Ve netice itibariyle Rumlar için %60’a inecektir.)

15. Cumhuriyet ülkesinin yalnız bir cemaat fertlerinin yüzde yüzüne yaklaşan bir nisbetinin oturduğu bölgelerde bulunan kuvvetler bu cemaate mensup olacaklardır.

16. Cumhurreisi ve Muavini tarafından müştereken tayin edilerek iki Rum, bir Türk ve bir tarafsızdan müteşekkil bir Yüksek Mahkeme kurulacaktır.

Tarafsız Hâkim Mahkemeye riyaset edecek ve iki reye malik olacaktır.

Bu Mahkeme, Hakimler Yüksek Şûrası (hâkimlerin tayini, terfileri v.s.) vazifesini de görecektir.

17. Dâvalı ve dâvacısı ayni cemaate mensup hukuk dâvaları, bu cemaate mensup hâkimlerden müteşekkil bir mahkeme tarafından rüyet edilecektir. Dâvalı ve dâvacı ayrı cemaatlere mensup iseler mahkeme muhtelit olacak ve terekkübü Yüksek Mahkeme tarafından tesbit edilecektir.

Onuncu nokta mucibince Cemaat Meclisi selâhiyetlerine tâbi tutulmuş ahvali şahsiye ve dinî işlere ait hukuk dâvalarını rüyet eden mahkemeler münhasıran ilgili cemaate mensup hâkimlerden müteşekkil olacaktır. Bu mahkemelerin terekküp ve selâhiyetleri cemaat meclisi tarafından kabul edilmiş kanuna göre tayin edilecek ve bunlar cemaat meclisinin kabul ettiği mevzuatı tatbik edeceklerdir.

Ceza dâvalarında mahkeme suçlunun cemaatine mensup hâkimlerden müteşekkil olacaktır. Mağdur başka bir cemaate mensup ise mahkeme muhtelit olacak ve terekkübü Yüksek Mahkeme tarafından tesbit edilecektir.

18. Cumhurreisi ve Muavini ayrı ayrı kendi cemaatlerine mensup ölüm cezası mahkûmlarına hususî af bahşetmek selâhiyetini haizdirler. Suçlu ve mağduran ayrı ayrı cemaatlere mensup olduğu hallerde hususî af hakkı Cumhurreisi ve Muavini tarafından müştereken istimal edilecektir. Anlaşmazlık halinde af lehindeki reye itibar olunacaktır. Af halinde ölüm cezası müebbet hapis cezasına tahvil oluncaktır.

19. Ziraî reformlarda, topraklar ancak arazisi istimlâk edilmiş malikin ait olduğu cemaate mensup şahıslara tevzi edilebilecektir.

Devlet ve belediyeler tarafından yapılacak istimlâkler ancak tam ve âdil bir tazminat mukabilinde yapılabilir. İhtilâf halinde, tazminat mahkemeler tarafından tesbit edilecektir. Mahkemeye müracaat icrayı durduracaktır. İstimlâk edilmiş gayrimenkul ancak istimlâk gayesine uygun bir şekilde kullanılabilir. Aksi halde bu gayrimenkul sahiplerine iade edilecektir.

20. Kıbrıs’ın en büyük beş şehrinde bu şehirlerde oturan Türkler tarafından belediyeler kurulacaktır.

Bununla beraber:

a) Bu şehirlerin her birinde müştereken yapılacak işlerin icrasını temin edecek bir koordinasyon komisyonu kurulacak ve bu komisyon işbirliğini icap ettiren mevzular ile meşgul olacaktır. Bu komisyonlar Rum belediyeleri tarafından seçilen iki, Türk belediyeleri tarafından seçilen iki âza ve iki belediye tarafından müştereken seçilecek bir reisten müteşekkil olacaktır.

b) Cumhurreisi ve Muavini dört sene hitamında en büyük beş şehirde ayrılmış bulunan belediyelerin bu suretle devam edip etmiyeceği hususunu tetkik edeceklerdir.

Diğer mahallelere gelince, buralar belediyelerinin mümkün olduğu kadar iki cemaatin nisbî temsilleri esasına göre teşkili için hususî hükümler ısdar edilecektir.

21. Kıbrıs Cumhuriyeti, Yunanistan, İngiltere ve Türkiye arasında yeni Kıbrıs Devletinin istiklâlini, ülke bütünlüğünü ve Teşkilâtı Esasiyesini garanti edecek bir andlaşma akdedilecektir. Kıbrıs Cumhuriyeti, Yunanistan ve Türkiye arasında bir askeri ittifak andlaşması da aktedilecektir. Bu iki andlaşma Teşkilâtı Esasiye hükmünde olacaktır. (Bu sonuncu fıkra Teşkilâtı Esasiyeye esas madde olarak derc edilecektir).

22. Kıbrıs’ın herhangi bir devlet ile tamamen veya kısmen birleşmesinin veya taksime müncer olacak istiklâlinin meni kabul edilecektir.

23. Kıbrıs Cumhuriyeti İngiltere, Yunanistan ve Türkiye’ye mahiyeti ne olursa olsun her türlü anlaşmalar için en ziyade mazharı müsaade millet şartını tanıyacaktır.

Bu hüküm, Kıbrıs Cumhuriyeti ile İngiltere arasında İngiltere’ye tanınacak askeri üs ve kolaylıklar hakkındaki andlaşmalara şamil değildir.

24. Yunan ve Türk Hükûmetleri kendi cemaatlerine ait eğitim, kültür ve spor müesseselerine ve hayır işlerine mali yardımda bulunma hakkını haiz olacaklardır.

Cemaatlerden birisinin bu müesseselerin faaliyeti için lüzumlu sayıda öğretmen, profesör veya din adamına malik olmadığı kanaatinde olduğu hallerde de Yunan ve Türk Hükûmetleri kendi cemaatlerinin bu ihtiyaçlarını tam lüzumu kadar temin edebileceklerdir.

25. Müteakip Vekâletlerden biri, yani Hariciye, Millî Müdafaa, Maliye Vekâletlerinden birisi bir Türk’e tevdi edilecektir. Cumhurreisi ve Muavini mutabık kalırlarsa bu sistemin yerine bir münavebe sistemi ikame edebileceklerdir.

26. Anlaşmaların imzası ile vücud bulacak olan yeni devlet mümkün olan sür’atle ve bu andlaşmaların imzasından sonra üç ayı aşmayan bir müddet zarfında kurulacaktır.

27. Yukarıda zikredilen bütün noktalar Kıbrıs Teşkilâtı Esasiyesinin esas maddeleri telâkki olunacaktır.

Esas Teşkilâtın dokuzuncu noktası gereğince vetoya tâbi Müdafaa meseleleri şunlardır:

(Bütün istisnaî tedbir ve kararların vetoya tâbi olduğu, fakat polis ve jandarmanın normal faaliyeti ile ilgili olanların tâbi olmadığı tasrih edilmiştir.)

Bir taraftan

Kıbrıs Cumhuriyeti,

Diğer taraftan

Yunanistan, İngiltere ve Türkiye,

1. Teşkilâtı Esasiyenin esas maddeleri ile kurulan ve idare edilen Kıbrıs Cumhuriyetinin istiklâlinin, ülke bütünlüğünün ve güvenliğinin tanınması ve idamesinin müşterek menfaatleri iktizasından olduğunu mülâhaza ederek

2. Mezkûr Teşkilâtı Esasiye ile ihdas edilmiş duruma riayeti temin etmek hususunda işbirliği yapmak arzusu ile aşağıdaki hükümler hakkında mutabık kalmışlardır.

MADDE 1

Kıbrıs Cumhuriyeti istiklâlini, ülke bütünlüğünü ve güvenliğini idame ve Teşkilâtı Esasiyesine riayeti temin etmeği taahhüt eder.

Kıbrıs Cumhuriyeti, herhangi bir devlet ile hiçbir siyasi veya ekonomik birleşmeğe tamamen veya kısmen iştirâk etmeme vecibesini deruhte eder. Kıbrıs Cumhuriyeti, bu bakımdan gerek birleşme gerekse taksimi doğrudan doğruya veya dolayısıyle teşvik edecek bütün faaliyetlerin mennu olduğunu beyan eder.

MADDE 2

Yunanistan, İngiltere ve Türkiye, Kıbrıs Cumhuriyetinin 1 inci maddede tesbit edilen taahhütlerini kaydederek Kıbrıs Cumhuriyetinin istiklâlini, ülke bütünlüğünü ve güvenliğini ve Teşkilâtı Esasiyenin esas maddeleri ile tesis edilmiş durumu tanırlar ve garanti ederler.

Yunanistan, İngiltere ve Türkiye, Kıbrıs Cumhuriyetinin diğer herhangi bir devlet ile gerek birleşmesini gerekse Ada’nın taksimini doğrudan doğruya veya dolayısile teşvik etmek gayesi güden bütün faaliyetleri kendilerine taallûk ettiği nisbette men etme vecibesini de deruhte ederler.

MADDE 3

İşbu Andlaşma hükümlerinin ihlâli halinde Yunanistan, İngiltere ve Türkiye bu hükümlere riyaeti temin için lüzumlu teşebbüslerin yapılması ve tedbirlerin alınması maksadiyle aralarında istişarede bulunmağı vaâd ederler.

Garanti veren üç devletten her biri, müştereken veya istişare ederek hareket etmek mümkün olmadığı takdirde işbu andlaşmanın tesis ettiği durumu münhasıran yeniden tesis etmek gayesi ile hareket etmek hakkını mahfuz tutar.

MADDE 4

İşbu Andlaşma imza edildiği gün meriyete girecektir.

Yüksek Akit Taraflar Birleşmiş Milletler Andlaşmasının 102 nci maddesinin hükümlerine uygun olarak işbu Andlaşmayı B. Milletler Sekreterliğine mümkün olduğu kadar kısa bir zamanda tescil ettirmeği deruhte ederler.

1. Kıbrıs Cumhuriyeti, Yunanistan ve Türkiye müşterek müdafaaları için işbirliği yapacaklar ve bu Andlaşma ile bu müdafaanın ortaya çıkardığı meseleler hakkında birbirleri ile istişare etmeği taahhüt ederler.

2. Yüksek Akit Taraflar Kıbrıs Cumhuriyetinin istiklâl ve ülke bütünlüğüne karşı doğrudan veya dolayısiyle tevcih edilen herhangi taarruz veya tecavüzlere karşı koymağı taahhüt ederler.

3. Bu ittifakın ruhuna uygun olarak ve yukarda zikredilen gayenin tahakkuku maksadı ile Kıbrıs Cumhuriyeti ülkesinde bir Üçlü Genel Karargâh tesis edilecektir.

4. Yukarıdaki maddede zikredilen Genel Karargâha Yunanistan, 950 kişlilk bir subay, astsubay ve er birliği ile, Türkiye 650 kişilik bir subay, astsubay ve er birliği ile, iştirak edeceklerdir. Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurreisi ve Muavini, Yunan ve Türk birliklerinin artırılma veya azaltılmasını Yunan ve Türk Hükûmetlerinden müştereken talep edebileceklerdir.

5. Yukarıda zikri geçen Yunan ve Türk subayları Kıbrıs Cumhuriyeti ordusunun talim ve terbiyesini temin edeceklerdir.

6. Üçlü Genel Karargâhın kumandanlığı, Yunanistan ve Türkiye Hükûmetlerinin ve Kıbrıs Cumhuriyetinin Cumhurreisi ve Muavininin tayin edeceği Kıbrıslı, Yunan ve Türk bir General tarafından bir sene müddetle sıra ile deruhte edilecektir.

Büyük Britanya ve Şimalî İrlanda Birleşik Krallığı Hükûmeti, Kıbrıs Cumhuriyetinin kurulması hakkında Yunanistan ve Türkiye Hükûmetleri Reislerinin 11 Şubat 1959 da Zürih’te tanzim ve tasvip ettikleri Kıbrıs Cumhuriyetinin Esas Teşkilâtını, Garanti Andlaşmasını ve İttifak Andlaşmasını ihtiva eden vesikaları tetkik ederek ve Londra’da 11 ilâ 16 Şubat 1959 tarihlerinde Yunanistan, Türkiye ve Birleşik Krallık Hariciye Vekilleri arasında yapılan istişareleri nazara alarak beyan eder ki:

A. Aşağıda B kısmında yazılı taleplerin kabulü şartı ile Yunanistan ve Türkiye Hükûmet Reisleri tarafından tasvip edilen vesikaları Kıbrıs meselesinin nihai hal tarzı hakkında mutabık kalınmış temel olarak kabul eder.

B. İngiltere’nin tam hâkimiyeti altında kalacak

(a) Akrotiri – Episkopi – Paramali, ve

(b) Dhikelia – Pergamos – Ayios Nikolaos – Ksilofağu iki bölge müstesna, Kıbrıs Adası üstündeki hâkimiyetini Kıbrıs Cumhuriyetine aşağıdaki şartlar ile devre amadedir:

(1) Yukarıda zikredilen iki bölgenin askerî üs olarak fiilen kullanılmasını mümkün kılmak için lüzümlu olan ezcümle ilişik ekte yazılı haklar dahil bütün hakların Birleşik Krallık Hükûmetine sağlanması ve İngiliz hâkimiyeti altında kalan bölgelerin bütünlüğü ve Birleşik Krallığın yukarıda atıfta bulunulan hakları istimali ve bunlardan istifadesi hakkında Yunanistan, Türkiye ve Kıbrıs Cumhuriyeti tarafından yeter teminat verilmesi;

(2) Aşağıdaki hususlar hakkında, anlaşma ile tedbir alınması;

C. Birleşik Krallık Hükûmeti, Kıbrıs Cumhuriyeti, Yunan Krallığı ve Türkiye Cumhuriyeti arasında yapılacak İttifak Andlaşması tasarısını memnuniyetle karşılar ve Kıbrıs’ın müşterek savunmasında buna taraf Devletler ile işbirliği yapacaktır.

D. Kıbrıs Cumhuriyetinin Teşkilâtı Esasiyesinin meriyete konması ve ilgili tarafların lüzumlu vesikaları resmen imzalamaları mümkün olduğu kadar erken bir tarihte vuku bulacak ve bu tarihte hâkimiyet Kıbrıs Cumhuriyetine devir edilecektir.

İngiliz hâkimiyeti altında kalacak bölgeler dolayısile aşağıdaki hakların tanınması gerekecektir:

(a) Askeri ve diğer tesisleri muhtevi mevcut küçük mevkileri tahditsiz ve müdahale olmaksızın kullanmağa ve bu mevkiler içinde, muhafaza ve müdafaa ve Birleşik Krallık Hükûmeti tarafından müsaade edilmeyen herkesi tard hakkı dahil olmak üzere tam kontrol istimaline devam etmek;

(b) Yukarıda zikredilen bölge ve mevkiler arasında personelin ve hertürlü levazımın buralara ve buralardan nakil için yol, liman ve diğer kolaylıkları serbestçe kullanmak;

(c) Mağusa’daki muayyen liman kolaylıklarını kullanmağa devam etmek;

(d) (Su, telefon, telgraf, elektrik kuvveti vesaire gibi) âmme hizmetlerinden istifade etmek:

(e) Askerlerin talimi için tespit edilecek bazı yerleri kullanmak;

(f) Lefkoşe Hava Meydanını, meydanda veya meydana bağlı lüzumlu bütün bina ve kolaylıkları, İngiliz Askerî uçaklarının sulh ve harpte harekâtı için hava trafiği üzerinde lüzumlu harekât kontrolunun icrası dahil olmak üzere, İngiliz makamlarının lüzumlu gördüğü herhangi bir nisbette kullanmak;

(g) Kıbrıs Cumhuriyeti ülkesi üzerinde tahditsiz uçmak;

(h) Kıbrıs Cumhuriyeti ülkesi üzerinde ika edilmiş bazı suçlar bakımından İngiliz Kuvvetleri hakkında Kuzey Atlantik Andlaşmasında taraf devletlerin kuvvetleri statüsüne ait Andlaşmanın VII nci maddesinde derpiş edilen ile mukayese edilebilir nisbette kaza hakkı istimal etmek,

(ı) Bölge ve mevkilerde Kıbrıs’ın diğer kısımlarından gelen işçileri serbestçe istihdam etmek;

(j) Birleşik Krallığın Kıbrıs’taki üs bölgelerini ve tesislerini müessir bir şekilde kullanmak için teknik bakımdan zaman zaman lüzumlu telâkki edebileceği bütün ilâve küçük mevkileri ve ilâve hakları kullanmağı Kıbrıs Cumhuriyeti Hükûmeti ile istişareden sonra elde etmek.

Yunanistan Krallığı, Türkiye Cumhuriyeti ve Kıbrıs Cumhuriyeti, Kıbrıs Cumhuriyetinin ihdasını müteakip Birleşik Krallığın hâkimiyeti altında kalacak olan bölgelerin bütünlüğüne riayet etmeği deruhte ederler ve Birleşik Krallık tarafından yapılan beyanata tevfikan Kıbrıs Cumhuriyetince Birleşik Krallığa sağlanacak hakların Birleşik Krallık tarafından istimal ve istifadesini garanti altına alırlar.

Birleşik Krallık Hükûmeti tarafından 17 Şubat 1959 tarihinde yapılan beyanatı mutalâa etmiş bulunan Yunanistan ve Türkiye Harciye Vekilleri, bu beyanatı, 11 Şubat 1959 tarihinde Zürih’te Yunan ve Türk Hükûmet Reisleri tarafından tasvip edilen vesikalarla birlikte, Kıbrıs meselesinin nihaî hal tarzı hakkında üzerinde mutabık kalınan temel olarak kabul ederler.

Kıbrıs’taki Rum Cemaatini temsil eden Başpiskopos Makarios, Yunanistan ve Türkiye Hükûmet Reisleri tarafından 11 Şubat 1959 tarihinde Zürih’te tanzim edilip tasvip edilen Kıbrıs Cumhuriyetinin kurulmasına müteallik vesikaları ve Birleşik Krallığı Hükûmeti ile Yunanistan ve Türkiye Hariciye Vekilleri tarafından 17 Şubat 1959 tarihinde yapılan beyanları tetkik ederek bu vesikaları ve beyanları Kıbrıs meselesinin nihaî hal tarzı hakkında üzerinde mutabık kalınan temel olarak kabul ettiğini beyan eder.

Kıbrıs’taki Türk Cemaatini temsil eden Dr. Küçük, Yunanistan ve Türkiye Hükûmeti Reisleri tarafından Zürih’te 11 Şubat 1959 tarihinde tanzim edilip tasvip edilen Kıbrıs Cumhuriyeti’nin kurulmasına müteallik vesikaları ve Birleşik Krallığı Hükûmeti ile Yunanistan ve Türkiye Hariciye Vekilleri tarafından 17 Şubat 1959 tarihinde yapılan beyanları tetkik ederek bu vesikaları ve beyanları Kıbrıs meselesinin nihaî hal tarzı hakkında üzerinde mutabık kalınan temel olarak kabul ettiğini beyan eder.

1. Konferansa iştirâk eden bütün taraflar, mümkün olduğu kadar yakın bir tarihte ve her halü kârda bugünkü (19 Şubat 1959) tarihten itibaren oniki ayı tecavüz etmiyecek bir devre içinde (Reiscumhur, Reiscumhur Muavini ve üç Meclisin intihabı dahil) Teşkilâtı Esasiyeyi ve andlaşmaları tamamen tatbik etmek hedefini kuvvetle desteklemektedirler. Kıbrıs’ta hâkimiyetin devrine matuf tedbirlerin ittihazına derhal başlanılacaktır.

2. Bu tedbirlerden ilki olarak derhal aşağıdaki organların ihdasına tevessül edilecektir;

3. Vali, iki baştemsilci ile istişareden sonra, Geçici Komitenin münferit âzalarını Hükûmetin muayyen daireleri ve vazifeleri ile ilgili olarak bazı hususî mesuliyetler deruhte etmeğe dâvet edecektir. Mümkün olduğu kadar erken tevessül edilecek olan bu muamelenin şumulü genişletilecektir.